Helaas zijn dit soort zaken meer regel dan uitzondering in Baskenland en Spanje. Ondanks dat de speciale rapporteur inzake marteling van de Verenigde Naties, de Nederlander Theo van Boven (1), concludeerde dat marteling weliswaar niet systematisch voorkomt in Spanje en Baskenland, maar dat het wel frequent voorkomt bij Baskische arrestanten, zijn de getuigenissen op zichzelf schokkend te noemen. En is het meer dan eens voorgekomen dat arrestanten die klaagden over marteling zelf vervolgd werden (in plaats van hun beulen) vanwege belediging van de Guardia Civil.

De Spaanse overheid krijgt ieder jaar een lijst met aanbevelingen om marteling uit te bannen en de rechten van arrestanten en gevangenen op een menswaardige behandeling te waarborgen. Amnesty International, de Human Rights Watch en de Verenigde Naties dringen er telkens op aan om deze aanbevelingen te implanteren, maar Spanje geeft hieraan geen gehoor.

Spanje maakt echter handig gebruik van de 'terrorisme'-paniek en presenteert iedere arrestant als 'ETA-lid', waarover toch kennelijk een soort stilzwijgende instemming bestaat dat iedereen die in verband met terrorisme gebracht wordt, toch best gemarteld mag worden. In bijvoorbeeld Groot-Brittannië is dit nu zelfs wettelijk vastgelegd. In Spanje en Baskenland wordt vergeten dat vele arrestanten uiteindelijk helemaal niet met ETA in verband kunnen worden gebracht.

Openheid over het bestaan van marteling kan helpen het te doen verdwijnen. Daarom rapporteert TAT in verschillende talen over marteling en worden er veel demonstraties, persconferenties, symposia en manifestaties tegen marteling in Baskenland georganiseerd. TAT probeert het stilzwijgen (en daarmee de goedkeuring) in politiek en samenleving over marteling te doorbreken in haar rapporten.

In de inleiding van haar laatste rapport zegt TAT dat de Baskische samenleving in shock verkeerde nadat het bekend werd dat de redacteuren en journalisten van het in februari 2003 gesloten Baskischtalige dagblad Egunkaria gemarteld waren (2). Zeer gerespecteerde mensen, dat kan toch niet? De conclusie voor velen was dat in Baskenland iedereen 'martelbaar' is en er werden dan ook 50.000 handtekeningen opgehaald die onder het manifest van TAT om marteling uit te bannen, waren gezet. (3)

In het rapport staat een treffend, beklemmend verhaal van Joxe Azurmendi, een Baskische schrijver, over (de geschiedenis van) marteling en een overzicht van wetsartikelen ter bescherming van arrestanten die sinds de invoering van de grondwet in 1978 werden ingevoerd. In de getuigenissen valt wederom de leeftijd van de gemartelden op; verreweg de meesten zijn tussen de 19 en 29, met uitzondering van de gemartelden in de zaak-Egunkaria, die zijn 40ers en 50ers.

Een bizarre lijst in het rapport is die van de klachten die sinds 2000 zijn ingediend door degenen die zijn gemarteld. Vrijwel allemaal worden ze terzijde geschoven door de rechtbank, wegens 'gebrek aan bewijs'. Wat de vraag doet rijzen, 'Hoe verzamel je bewijs dat je gemarteld bent?' Juist door het bestaan van de beruchte 'incommunicado'-detentie hebben vertrouwensartsen, advocaten en familie voor 5 dagen geen toegang tot de arrestant. En volgens de al eerder genoemde mensenrechtenorganisaties vinden dan juist de mishandelingen en martelingen plaats. Met gebruik van basale voorwerpen als een telefoonboek (klappen daarmee laten geen sporen achter) of een plastic zak ('La Bolsa', wordt rond de nek dichtgebonden, totdat de arrestant bijna stikt en flauwvalt) die ook al geen sporen achterlaat.

Verder in het boek een overzicht (met tekeningen) van foltermethodes, zowel fysiek als psychologisch. Lees, huiver en oordeel zelf. Een apart hoofdstuk is geweid aan de forensische doctors, die personen die gemarteld zijn aan een onderzoek moeten onderwerpen. Deze door de Audiencia Nacional aangestelde doctors werken in het verlengde van de politie in het verbergen van (sporen van) marteling. De CPT, de European Committee for the Prevention of Torture and Other Inhuman or Degrading Treatment or Punishment, kritiseerde de forensische doktors dan ook hevig nadat de CPT in 1991 en 1994 een eigen onderzoek had uitgevoerd naar (dezelfde) gemartelde arrestanten. De CPT stelde een lijst van aanbevelingen op, waarvan u al kunt raden wat ermee gebeurde.

Het jaar 2003 was wel het jaar waarin de Baskische politie Ertzaintza op 17 juni het 'Protocol for Coordination of Assistance to People held under Incommunicado detention' invoerde, volgens henzelf als antwoord 'op de stroom aan valse beschuldigingen als zou de Ertzaintza martelen'. Het protocol zou de 'ruimte voor wetteloosheid' moeten dichten. De criminoloog en forensisch arts Dr. Benito Morentin laat zijn licht schijnen of deze maatregelen hebben geholpen, evenals ouders van gedetineerden en wat jongeren die enkele dagen 'incommunicado' in handen van de Ertzaintza doorbrachten.

Sluitstuk van het boek, dat overigens bol staat van de bronnen en documenten, is een artikel over marteling in Baskenland en de internationale resoluties die daarover zijn aangenomen.

Bestellen? Maak 10 euro over op giro 1936332 t.n.v. Schism, Utrecht o.v.v. TAT 2003

Torture in the Basque Country, TAT, Engels 267 bladzijden

Recensie geschreven door het Baskenland Informatie Centrum, Utrecht 14 oktober 2004

Baskenland Informatie Centrum (BIC)
Postbus 2884
3500 GW Utrecht
info@baskinfo.org

Noten:
(1) Zie Rapport_Van_Boven.pdf

(2) Zie Egunkaria.html

(3) Zie tat.html