Begin september is de Baskische politieke gevangene Inake de Juana 5 weken in hongerstaking en 15 kilo lichter. Overal in Baskenland komen mensen de straat op om zijn vrijlating te eisen. Vierhonderd mensen ondertekenden een document waarin zij verklaren de artikelen in Gara (waarvoor De Juana 96 jaar extra cel kreeg, nadat hij zijn straf van 18 jaar had uitgezeten) ‘medegeschreven’ hadden. Op 10 september slaat de Ertzaintza keihard in op een groep van 30 mensen in Donostia die zich uit protest hebben vastgeketend. Verscheidene mensen moeten naar het ziekenhuis, inclusief voorbijgangers. Overigens zitten er nu nog 6 zwaar zieke gevangenen vast, die op basis van artikel 92 van de Spaanse penitentiaire wet vrijgelaten zouden moeten worden en 9 gevangenen zitten nog vast ondanks dat ze hun volledige straf hebben uitgezeten. Op 20 september blijkt dat De Juana op bevel van het Spaanse Hooggerechtshof dwangmatig voeding krijgt toegediend in het gevangenisziekenhuis. De situatie rond De Juana is uitermate explosief; mocht hij komen te overlijden dan is een vredesproces verder weg dan ooit, is de algemene veronderstelling.

In de eerste week van september raakten de moeder en 1 van de zussen van de Baskische politieke gevangenen Ibai en Mikel Aiensa, betrokken bij een verkeersongeluk toen zij op weg waren naar een bezoek in de gevangenis van Monterroxo, op 1.280 kilometer afstand van Baskenland. De andere zoon zit in Cordoba, op 1.614 kilometer afstand van Baskenland.

In Altsasu in Naffaroa demonstreren op 9 september 4000 mensen voor zelfbestuur van Baskenland en om het vredesproces een nieuwe impuls te geven. Er mochten geen Batasuna-symbolen worden meegedragen en Batasuna-leden mochten niet ‘als zodanig’ meelopen. De organisatoren moesten zich zoals gebruikelijk bij onderzoeksrechter Garzon in Madrid melden.

Op 25 september overhandigt Batasuna haar dossier over de ‘Wet op de Partijen’, als gevolg waarvan zij verboden werd, aan het Hof voor de Mensenrechten in Straatsburg. Eerst moest Batasuna haar verbod bij alle Spaanse gerechtelijke instanties aanvechten, voordat ze een zaak in Straatsburg konden presenteren.

Zowel het forum van Ibaeta, dat bestaat uit allerlei maatschappelijke organisaties, als het Baskisch parlement, vragen eind september aandacht voor de politiek van gevangenenspreiding en roepen de Spaanse staat op daar een einde aan te maken en de uitvoering van de penitentiaire wet van de Baskische Autonome Gemeenschap over te dragen aan Baskenland.

Op 29 september demonstreren 10.000 mensen in Donostia na een oproep van de gevangenenhulporganisatie Etxerat! (Naar Huis!).

De campagne voor zelfbestuur van Baskenland bracht op 30 september zo’n 14.000 mensen op 5 manifestaties op de been. Centraal stond de impasse in het vredesproces.

Een voorstel van Eusko Elkartasuna (EA) in het Spaanse congres om de beruchte ‘incommunicado’-detentie af te schaffen wordt door de PSOE weggestemd, omdat het ‘een garantie is in de antiterroristische strijd’. Dit soort detentie, zonder advocaat, kan 7 dagen duren en de ervaring leert dat arrestanten zelfbeschuldigende verklaringen afleggen, afgedwongen door marteling door de Spaanse politie, de Guardia Civil of de Ertzaintza. Vele arrestanten zijn op basis van deze verklaringen tot lange gevangenisstraffen veroordeeld.

Tussen februari 2003 en juli 2005 werden er in Spaans en Frans Baskenland 116 mensen gearresteerd op beschuldiging van ‘behorende tot het apparaat van ledenwerving van ETA’. Op 7 september begint het proces tegen de eerste 18 Basken, waarvan de meeste de beschuldigingen ontkennen en verklaren gefolterd te zijn in de eerste dagen na hun arrestatie (waaronder enkele personen van 16 jaar oud). Hierdoor hebben ze zichzelf beschuldigd van dingen die ze niet gedaan hebben; zo hadden 2 arrestanten verklaard een gemeenteraadslid van de UPN (PP-zusterpartij) in Naffaroa te hebben geschaduwd. Het huis van die persoon bleek later helemaal niet te bestaan. Op 22 september bleek verder dat niemand, ook de aanklagers niet, de documenten hadden gezien waarop de arrestaties gebaseerd waren. De Franse politie had deze doorgegeven aan de Spaanse geheime dienst en die hadden, zonder controle, beslist om tot arrestatie over te gaan. De 27 getuigen van het Openbaar Ministerie zijn op 1 na allemaal politiemannen.

Overigens gaat het massaproces ‘18/98’ tegen de linkse Baskische onafhankelijkheidsbeweging nog steeds door. Wij hopen daar uitgebreid op terug te komen in een reguliere uitgave van de Euskal Herria Nieuwsbrief, die nog dit jaar zal verschijnen.

Op 23 september werd de ‘Gudari Eguna’, de ‘Dag van de Baskische strijder’ gehouden op een berg in de buurt van Oiartzun. Op 27 september in 1975 werden de Baskische jongeren Txiki en Otaegi door Franco gefusilleerd en deze dag wordt sindsdien aangegrepen om ‘de Baskische strijders van toen en nu’ te herdenken. Er waren 1.500 mensen aanwezig, die op een gegeven moment 3 gemaskerde figuren met geweren in de hand zagen verschijnen die een boodschap van ETA voorlazen: “Euskadi Ta Askatasuna (ETA) wil alle strijders, hier vandaag aanwezig, een krachtige groet brengen. De Gudari Eguna is geen dag om achterom, maar om vooruit te kijken. Hierbij koesteren we de herinnering aan de strijdmakkers die ons voorgingen en de weg die ze volgden en die voor ons als voorbeeld dient. Deze dag moet dienen om de inzet van vandaag en van morgen te versterken ten dienste van de persoonlijke verplichting wat betreft de vrijheid van Euskal Herria. De strijd is niet voorbij. Het is het heden en de toekomst. We zullen pas een vrij volk zijn als we de strijd voortzetten, zoals de Gudaris voor ons deden. Een front vormen tegen de onderdrukking van Euskal Herria is een onvoorwaardelijke opgave om het overleven van ons volk te garanderen. Op deze weg vol hindernissen zal niemand ons iets cadeau doen. De kans om de vrijheid van Euskal Herria te bereiken ligt in ons hart en in onze handen. Laten we aan de onafhankelijkheid bouwen door onze dagelijkse handelingen. Dit is de boodschap die ETA jullie vandaag wil brengen. Wij beloven dat we onverdroten verder zullen strijden, met de wapens in de hand, tot Euskal Herria onafhankelijk en socialistisch zal zijn. We zijn bereid ons bloed te geven om dit te bereiken en we zullen het bereiken! De slogan voor dit jaar is ‘Izan zirelako izango gara’ ‘Wij zijn er omdat de anderen er (vóór ons) waren’. Leve de Baskische strijders! Leve het vrije Baskische volk! Leve het socialistische Baskenland! Tot aan de onafhankelijkheid en het socialisme!” Na deze verklaring te hebben voorgelezen schoten de 3 wat in de lucht en verdwenen in het bos.

De reacties waren voorspelbaar; volgens Zapatero moet ETA zich enkel met politiek bezighouden en volgens de Partido Popular moeten de onderhandelingen stopgezet worden.