De Franse rechter Laurence Le Vert stuurde eind juni de belastingdienst af op de verenigingen die geld inzamelen om de wekelijkse lange reizen naar de over heel Frankrijk en Spanje vastzittende Baskische politieke gevangenen te financieren.

De Baskische gevangenenhulporganisatie Etxerat (‘Naar Huis’) publiceert begin juli cijfers over de laatste overplaatsingen van Baskische politieke gevangenen; de laatste 20 gevangenen die getransfereerd werden blijken verder van huis te zijn geplaatst; er moet maar voor een bezoek aan hen bij elkaar maar liefst 27.952 kilometer gereisd worden. Van de 698 Baskische politieke gevangenen zitten er slechts 12 dichtbij huis, in Baskische gevangenissen. De spreidingspolitiek, die dus onder Zapatero gewoon wordt voortgezet, heeft al aan 16 vrienden en familieleden het leven gekost bij auto-ongelukken door de lange reizen.

Op 6 juli worden de 2 Baskische vluchtelingen Jon López Gómez en Diego Ugarte López de Arkaute door België aan Spanje uitgeleverd. Diego wordt ervan verdacht in februari 2002 in Gasteiz een bomauto te hebben geparkeerd die een einde aan het leven van de PSE’er Fernando Buesa en zijn lijfwacht maakte. Ugarte zou het huis waarin het commando zat gehuurd hebben. Gómez zou in oktober 1996 een autobus in brand hebben gestoken, zat hiervoor al een jaar in voorarrest en werd uiteindelijk tot 17 jaar veroordeeld. Op 31 maart 2004 werden beiden in Boussou, België, gearresteerd. De verdenkingen werden niet hard gemaakt; het voornaamste bewijs was een in de gevangenis afgeluisterd gesprek met hun advocaten, waarin gezegd werd dat ‘de verklaringen inzake foltering goed geformuleerd moesten worden’, al werden deze stukken nietig verklaard. Uiteindelijk worden de 2 dus niet vervolgd voor valsheid in geschrifte in België.

Op 8 juli kwamen 3000 mensen bijeen in Zornotza, in de provincie Bizkaia, om de al 25 jaar durende detentie van José Mari Sagardui aan te klagen. Als de wet was nageleefd, die stelt dat je op driekwart van je straf eruit mag, dan zou Sagardui in 1995 al vrij zijn gekomen. Sagardui zit echter in isolatie in de gevangenis van Jaen in Andalusië, op 800 kilometer van zijn woonplaats. De gevangenenhulporganisatie Etxerat klaagt het zwijgen van de Baskische regeringspartijen aan.

In Grenoble, Frankrijk, worden op 28 juli twee mannen opgepakt op verdenking van ‘ETA-lidmaatschap’. Ze waren in het bezit van wapens en valse identiteitsbewijzen en zouden volgens de politie ‘van plan zijn toe te slaan in Spanje’.

Op 7 juli werd de klacht van de organisatie AVT, de ‘Slachtoffers van het terrorisme’ tegen de Baskische politieke partij EHAK als zou zij een ‘erfgenaam van Batasuna en een aanhangsel van ETA zijn’, door het openbaar ministerie behandeld. EHAK was niet schuldig aan enig delict. Meer succes is er voor AVT op 13 juli, als Fernando Grande-Marlaska, de opvolger van de beruchte onderzoeksrechter Baltasar Garzón, besluit om de klacht in behandeling te nemen als zou EHAK ‘samenwerken met een gewapende bende’. De ex- minister van de Partido Popular Angel Acebes riep zelfs dat ‘Zapatero de bewijzen voor de rechters achterhoudt waaruit blijkt dat EHAK buiten de wet gesteld moet worden. Het bestuur en de oprichters van EHAK Juan Carlos Ramos, Aritz Blazquez, Javier Ramos en Juan Manuel Rodriguez, die geen van allen in het Baskische parlement zitten, gaan vervolgd worden.

De Universiteit van Baskenland houdt eens in de zoveel tijd een enquête onder de inwoners van Baskenland; deze keer belden ze 1.800 mensen met een aantal vragen. 77% van de Basken is voorstander van onderhandelingen met ETA, 50% wil dat ETA vooraf de wapens neerlegt, 27% wil onderhandelingen zonder voorwaarden. Van deze groep heeft 85% gestemd op EHAK, maar ook 29% op de PNV en 61% op Aralar. 94% van de PP-kiezers wijst elke onderhandeling bij voorbaat af. 55% van de ondervraagden is voorstander van gratie als ETA de wapens definitief neerlegt, 21% is tegen elke gratiemaatregel. 67% is tegen het buiten de wet stellen van EHAK, 19%, voornamelijk PP-kiezers, wil dat EHAK veroordeeld moet worden door de rechtbank omdat ze steun kreeg van Batasuna. 56% van de ondervraagden wijst ETA af, 0,3% blijft ETA expliciet steunen.

De Baskische regering probeert het nog maar eens; op 20 juli vragen zij aan de Spaanse regering de dringende overdracht van 3 bevoegdheden, zoals die waren vastgelegd in het Statuut van Gernika uit 1978, dat voorziet in de autonomie van de 3 Baskische provincies Bizkaia, Araba en Gipuzkoa. Het gaat dan om zeggenschap op het gebied van werkgelegenheidspolitiek, gevangenissen en de financiële kant van de sociale zekerheid. Tegelijk werd de bevestiging gegeven van nog eens 5 bevoegdheden, die in 2001 en 2002 al waren gevraagd, te weten op de gebieden van gemeenteraadsverkiezingen, privé- beveligingsorganisaties, spoorwegennetwerk, wetenschappelijk onderzoek en de wegen. Er wordt vaak verwezen naar de verregaande autonomie van de 3 Baskische provincies; in theorie klopt dit, maar in de praktijk zijn dus tal van bevoegdheden nog steeds niet door Madrid overgedragen aan de Baskische Autonome Regering.

De Baskische antifolterorganisatie TAT maakt de halfjaarlijkse balans op inzake foltering van Basken, vooral jongeren, die in isolatiedetentie werden geplaatst; van de 47 personen die in de beruchte ‘incommunicado’-detentie terechtkwamen, werden er 44 gefolterd.

In Baiona, Frankrijk, wordt op 5 juli de woordvoerder van de in Spanje verboden linkse Baskische jongerenorganisatie SEGI Eneko Aizpuru gearresteerd en direct uitgeleverd aan Spanje. Aizpuru werd in Franrkijk al eerder, op 19 april 2002, gearresteerd maar moest op technische details weer worden vrijgelaten. Frankrijk nam het Spaanse uitleveringsverzoek wel in behandeling en dat is nu dus goedgekeurd.

Op 14 juli is het 7 jaar geleden dat de linkse Baskische krant EGIN en het radiostation Egin Irratia door de Spaanse overheid gesloten werden. De aanklacht was dat de krant en de radio deel uit zouden maken van ETA; tot op heden is hiervan echter niets bewezen. Wel verloren 200 mensen hun baan en werden 15 mensen gearresteerd, waarvan er 11 lange tijd in de gevangenis verbleven.

Op 18 juli wordt Araitz Zubimendi door de rechtbank in Bilbao vrijgesproken van ‘het verheerlijken van terrorisme’, nadat ze op 30 juli 2001 de kist had gedragen waarin het stoffelijk overschot van Olaia Kastresena lag. Zij verloor het leven toen een bom die wilde leggen ontplofte. Eerder werden Arnaldo Otegi en Jos Salaberria aangeklaagd in dezelfde zaak en ook vrijgesproken. Zubimendi blijft echter in de gevangenis, nadat ze door Frankrijk aan Spanje werd uitgeleverd wegens ‘lidmaatschap van een gewapende bende’ in de zaak ‘Jarrai-Haika-SEGI’.

Iñaki Uria, voormalig directeur van het op 20 februari 2003 door de Spaanse overheid gesloten Baskischtalige dagblad Egunkaria, moet op 20 juli bij de rechtbank in Donostia komen getuigen over zijn verklaring dat hij 5 dagen lang door de Guardia Civil gemarteld zou zijn na zijn arrestatie 29 maanden geleden. Het steuncomité voor Egunkaria manifesteert voor de deur van de rechtbank. Uria klaagde de rechter aan voor zijn traagheid in de zaak en voegde aan zijn verklaring toe dat hij nog steeds gewond is aan zijn linkervoet. De agenten van de Guardia Civil getuigden in Madrid.

Op 20 juli sterft Imanol Gómez Gonzáles uit Donostia in Flaugnac, Frankrijk, nadat hij bij een wegcontrole door de Franse politie op de vlucht sloeg en met z’n auto tegen een boom reed. Pas 24 uur later werd zijn identiteit bekendgemaakt en kranten schreven over dat er ‘documenten bij hem gevonden waren die hem in verband brachten met ETA’. In Spanje werd Gómez echter niet gezocht. Zijn dood is met mysteries omgeven en de anti-repressie organisatie Askatasuna roept de autoriteiten dan ook op om duidelijkheid te geven. In Donostia en tal van andere dorpen en steden gaan mensen de dagen erna de straat op om de dood van Gómez aan te klagen. In Donostia worden Iker Otamendi, Iñaki Aristi en Mikel López gearresteerd en op de aanklacht ‘terrorisme’ en ‘verheerlijking’ naar de gevangenis Soto del Real in Madrid overgebracht. Een ex-raadslid van Batasuna, Josetxo Ibazeta, wordt tijdens de protesten in de rug geschoten met een rubberkogel en wordt door de Baskische politie Ertzaintza 3 gebroken rugwervels getrapt.

Op 27 juli worden 6 personen in Bizkaia en Naffaroa opgepakt op beschuldiging van ‘lidmaatschap van het rekruteringsapparaat en de infrastructuur van ETA ’. Drie dagen later worden Ainara Artetxe, Gorka López, Unai Gorostizaga en Alberto Gil vrijgelaten. Maite Orue moest eerst 12.000 euro borg betalen en Sue Lorenzo werd opgesloten in de gevangenis.