Lange tijd heeft de PNV zich neergelegd bij de bevoegdheden die de Baskische Autonome Regio op grond van het autonomiestatuut van 18 december 1978 bezat. De laatste jaren groeide evenwel de ergernis over het feit dat de geleidelijke bevoegdheidsoverdracht aan de Baskische regio waarin het statuut voorziet stagneerde (er moeten nog maar liefst 37 bevoegdheden worden overgedragen) terwijl tegelijkertijd de inbreuken vanuit Madrid op het dagelijkse leven in Baskenland almaar groter werden. Vanuit de PNV gingen steeds vaker stemmen op die een vernieuwing van het statuut verlangden. Net als bij Batasuna al jaren het geval was begon bij de PNV en EA het idee te leven dat het bestaande autonomiestatuut een gepasseerd station begon te worden. Dit leidde al tot felle reacties vanuit de in Madrid regerende Partido Popular dat zich plotseling opwierp als de grote verdediger van het autonomiestatuut en de Spaanse grondwet. De ironie dat juist de door Franco-minister Fraga opgerichte PP zich nu als verdediger van het door haar altijd verfoeide en nooit uitgevoerde autonomiestatuut opwierp bleef in Baskenland niet onopgemerkt.

Dat het zowel de PNV als de PP menens was bleek toen de Baskische president (Lehendakari in het Baskisch) Ibarretxe afgelopen september inderdaad een uitgewerkt voorstel voor een nieuwe vorm van samenwerking met Spanje presenteerde, het Plan-Ibarretxe (of, volgens de PP, het plan-Ibarreche). Het Plan-Ibarretxe voorziet in een nieuwe overeenkomst tussen Baskenland (d.w.z. de drie westelijke provincies, Bizkaia, Araba en Gipuzkoa, van Baskenland) en de Spaanse staat. Aldus zou men een nieuwe "status van vrije vereniging" moeten creëren. Deze nieuwe status zou gebaseerd moeten zijn op vrijwilligheid. Het plan voorziet dan ook in de mogelijkheid dat de Basken (althans, de Basken die in de drie westelijke provincies wonen) door middel van referenda, hun zelfbeschikkingsrecht uitoefenen en dat Spanje dit dient te respecteren. Ook voorziet het plan in de mogelijkheid de band met de andere Baskische regio's (Naffaroa in de Spaanse staat en Lapurdi, Behenaffaroa en Zuberoa in de Franse staat) aan te halen. Dit laatste uiteraard voor zover deze andere regio's dat ook wensen. De Lehendakari presenteert het voorstel uitdrukkelijk als een uitgangspunt voor discussie. In de gedachten van Ibarretxe zou het Baskische parlement uitgebreid moeten discussiëren alvorens een definitief plan wordt opgesteld. Dit plan zou, na goedkeuring door het Spaanse parlement, door de Baskische bevolking moeten worden goedgekeurd door middel van referendum. Wél geeft de Baskische president aan dat hij ook een referendum zal organiseren indien het plan wel door het Baskische parlement maar niet door het Spaanse parlement zal worden goedgekeurd. Batasuna laat weten het voorstel onvoldoende te vinden aangezien het zich beperkt tot de drie westelijke provincies van Baskenland en omdat uitoefening van het zelfbeschikkingsrecht ook in het nieuwe voorstel afhankelijk blijft van goedkeuring door Madrid. Het is evenwel maar de vraag of het ooit zover zal komen. Madrid (zowel de regering als de oppositie) heeft het voorstel van de Lehendakari als oorlogsverklaring opgevat en probeert met alle middelen die haar ter beschikking staan (beter gezegd, die zij zich toeeigent) te voorkomen dat het Baskische parlement überhaupt maar over de kwestie komt te spreken. De mediahetze is ongekend. De "status van vrije samenwerking" wordt moedwillig veranderd in "vrij samenwerkende Staat". Een argeloze lezer van een gemiddelde Spaanse krant weet aldus niet beter of Ibarretxe heeft niets minder dan de onafhankelijkheid van Baskenland voorgesteld. Madrid doet het voorkomen of Ibarretxe een regelrechte burgeroorlog wil starten en alle vrijheden die de Spaanse grondwet en het statuut gebracht heeft wil vernietigen.

Het blijft evenwel niet bij een mediahetze. De Spaanse regering vecht zowel het besluit van de Baskische regering om het voorstel aan het Baskische parlement te doen toekomen als ook het besluit van de vaste kamercommissie van het Baskische parlement om het voorstel in behandeling te nemen aan bij het constitutionele hof. Volgens de Spaanse regering zijn de voorstellen in strijd met de grondwet. De Baskische provincie Araba - een provincie waar de Spaans-nationalisten bij de laatste verkiezingen een meerderheid behaalden - vecht de plannen aan bij het Baskische hooggerechtshof. Het is nog onbekend of het constitutionele hof de behandeling van het voorstel opschort.

De Baskische regering is woedend. Zij wijst er op dat een voorstel nooit ongrondwettig kan zijn. Slechts door het parlement aangenomen wetten kunnen als ongrondwettig vernietigd worden. Op deze manier kan elk voorstel tot grondwetswijziging (per definitie in strijd met de huidige grondwet) verboden worden. De Baskische regering verwijt Madrid dat zij elke vorm van debat probeert te voorkomen en dat dit ten gronde ondemocratisch is. De vergelijkingen met het Franco-regime zijn niet van de lucht. Met name de Partido Popular lijkt er in het Baskische parlement alles aan te doen om elke vorm van debat te voorkomen. Telkens wanneer het woord gegeven wordt aan een lid van de fractie van de inmiddels verboden (maar wel verkozen) partij Batasuna stapt de PP-fractie en-masse op. Leden van de Baskische regering worden in het parlement uitgemaakt voor erfgenamen van ETA en recent presteerde PP-parlementariër Iturgaiz het zelfs om tot driemaal toe een stem uit te brengen voor de afwezige fractievoorzitter van de PP, Mayor Oreja. Nadat hij op heterdaad werd betrapt beweerde hij dat hij per ongeluk het stemknopje van Oreja had aangeraakt. Tv-beelden wezen evenwel uit dat de valse stemming doelbewust plaatsvond. De PP blijft evenwel volhouden dat stemmen en een stemknop indrukken twee heel verschillende dingen zijn.

Om te voorkomen dat Ibarretxe de behandeling van het voorstel doorzet en uiteindelijk een referendum houdt, werkt de PP momenteel aan een aanpassing van het Spaanse strafrecht die het mogelijk moet maken om bestuurders die op illegale wijze het volk raadplegen tot maximaal vijf jaar gevangenisstraf te geven. Wat de PNV betreft lijkt de maat nu vol. Zij wijst er steeds vaker op dat dit voorstel wat haar betreft het laatste voorstel vormt voor samenleving en dat het volgende voorstel van de PNV de onafhankelijkheid van Baskenland zal zijn.