PRES.O.S. Basque political prisoners, situation and prospects

Brochure over Baskische politieke gevangenen, december 2003

Deze handzame Engelstalige brochure staat boordevol feiten en cijfers over de situatie van de, op dit moment, 690 Baskische politieke gevangenen. Isolatie en verspreiding, marteling en mishandeling; alles wordt ingezet om de Baskische politieke gevangenen te breken. Maar ze vechten terug in een collectief en strijden voor hun specifieke rechten als hergroepering in gevangenissen in Baskenland en onderhandelingen met de Spaanse regering, maar voeren ook acties samen met de andere gevangenen voor betere ‘leef’-omstandigheden in de bajessen.

Bestellen? Maak 2 euro over op giro 1936332 Schism, Utrecht ovv Pres.o.s.

In het boek ‘Een kok op reis, een culinaire odyssee’ belandt kok Anthony Bourdain, naast onder andere Vietnam, de Sahara, Cambodja en Rusland, in Donostia in Baskenland. Bourdain verhaalt van het gastronomisch genootschap ‘Gaztelubide’, waar de Baskische koks niet-beroepsmatig maar uit liefde voor eten, rijkelijk vergezeld van de traditionele cider, zich na het koken gezamenlijk aan lange houten tafels zetten om elkaars gerechten te proeven. Maar voor het eten eerst Patxaran, brandewijn van bessen en anijs. Na het eten wordt er gezongen: “(…) robuuste liederen over de Baskische onafhankelijkheid, marsliederen, liederen over gewonnen en verloren veldslagen, luidruchtige lofliederen op dode patriotten en niet-specifieke eden om ooit de straat te gaan veroveren”. De volgende dag werkt Bourdain zijn kater weg met een flinke kom dikke, donkere, romige, warme chocolademelk met een bord gefrituurde repen beslag, churros. Hij is dan klaar voor de poteo, een soort kroegentocht, maar dan met de nadruk op het culinaire gedeelte; pintxos eten, Baskisch voor tapas. In Baskenland zijn die pintxos tot kunst verheven, en vaak is het alleen al een belevenis om te observeren hoe de pintxos uitgeserveerd worden. Bourdain had in zijn leven nog nooit zulke hemelse gerechten geproefd.

Ook in het boekje van Charles Townshend ‘Terrorism, A Very Short Introduction’ vind je een paar pagina’s over Baskenland, meer specifiek de ETA. Townshend wat cynische schrijfstijl leent zich niet voor het beschrijven van de complexe materie van Baskische onafhankelijkheid. Een analytische fout maakt hij door op een gegeven moment op te merken dat ‘nationale bevrijding onmiskenbaar betekent dat het geweld zich, naast tegen de staat, ook zal keren tegen andere etnische groepen’. Nationale bevrijding zal eerder een stap zijn op weg naar internationale broederschap en solidariteit, is de theorie van socialistische revolutionairen.

In het Duitstalige boek ‘Bewaffneter Kampf in Europa’ een hoofdstuk over de gewapende strijd in Baskenland. De arbeidersbeweging, het anti-Franquisme, de politieke situatie, de ontwikkeling van ETA, de staatsterreur van de GAL, de autonome anti-kapitalistische commando’s (CAA), de gewapende groep Iraultza, de gevangenen, alles komt zo’n beetje wel aan bod, compleet met woordenlijst, kaart en schema. Het minst bekende begrip in dit rijtje is wellicht de gewapende groep Iraultza, wat revolutie betekent. In 1981 deden zij voor het eerst van zich spreken met een bomaanslag op de villa van een directeur van een bedrijf waar de conflicten met de arbeiders ernstig waren. In de 2 jaar daarna pleegde Iraultza 20 van soortgelijke aanslagen maar verlegde haar aandacht ook naar Amerikaanse bedrijven, wat tegen de NAVO gericht was, vastgoedbedrijven als representanten van de woningspeculatie, milieuvervuilende bedrijven en in 1990 pleegden zij hun laatste 4 aanslagen in verband met de hongerstaking van de GRAPO-gevangenen, tegen de verspreidingspolitiek van politieke gevangenen door heel Spanje en tegen militaire interventies van de VS in Midden-Amerika. Iraultza wilde een ‘Socialistische Baskische Revolutie’, maar verloor 4 leden tijdens vroegtijdig geëxplodeerde bommen en een aantal van de groep werden gearresteerd. Op het ogenblik zit er niemand van hen meer gevangen, maar de groep bestaat niet meer.

Het boek van Owen O’Brien, oftewel Eoin ó Broin, over de Baskische jongerenbeweging heet Matxinada (wat ‘rel, oproer, opstand’ betekent) en is een alomvattend document geworden over het politieke conflict in Baskenland. O’Broin, zelf raadslid voor Sinn Féin in Noord-Belfast heeft jarenlang samengewerkt met politieke en sociale organisaties in Baskenland. Hij schrijft: “Loop door om het even welke demonstratie of protest in Euskal Herria, of dat nu voor de onafhankelijkheid is, voor economische gelijkheid, vrouwenrechten, de Baskische taal of milieuthema’s, de leeftijd van de deelnemers zal je direct opvallen. Ook als je de organisatoren ontmoet, valt je hetzelfde op. Kijk naar de foto’s van de Baskische politieke gevangenen in de volkskroegen in Baskenland en je ziet de jonge gezichten. Door heel Baskenland staan jongeren vooraan in de strijd voor gelijkheid, gerechtigheid en onafhankelijkheid. (…) Waar jongeren in heel Europa zich afkeren van politiek, zie je in Baskenland een vibrerende en radicale jongerencultuur ontstaan.”

Een ouder boek, uit 1990, geschreven door Peter Waldmann, ‘Militanter Nationalismus in Baskenland’ werd ook onlangs aan de collectie van het BIC toegevoegd. Het beschrijft het Baskische en Catalaanse nationalisme in historisch perspectief, natuurlijk de opkomst en de structuren van ETA, vergelijkt militante bewegingen als de Franquisten, Basken en Noord-Ieren met elkaar en bevat een flink notenapparaat, een uitgebreide literatuurlijst en een aantal verrassende tabellen en grafieken over misdaad in Spanje en Baskenland, stakingen in beide landen, maar ook over economie en belastingen legt Waldmann gegevens uit Catalonia, Euskal Herria en Spanje naast elkaar.

De Amerikaanse professor Robert P. Clark heeft al diverse boeken geschreven over Baskenland en de strijd voor onafhankelijkheid (zie de Lijst op onze website onder Literatuur), maar deze hadden we nog niet; The Basque Insurgents, ETA, 1952 – 1980. Volgens het voorwoord is deze studie over ETA de eerste in deze omvang en in het Engels; Clarke beschrijft waarom ETA doorging met haar geweld na de zogenaamde overgang van dictatuur naar democratie en weet door middel van vele interviews met Etarra’s bloot te leggen hoe de organisatie in elkaar zit en wie zich waarom aansluiten. “Geen enkele tactiek van de Spaanse staat heeft geholpen van ETA af te komen; geheime onderhandelingen, counter-terrorisme, undercover politie-werk, speciale militaire eenheden, niets werkte. En ondanks het groeiende aantal gevangenen, de talloze arrestaties, blijft ETA actief en is er nog steeds support voor hen”, zo stelt Clarke. Hij eindigt zijn boek met een aantal provocatieve stellingen (en antwoorden): “Waarom gaat ETA door ondanks de autonomie van Baskenland? Hoe overleeft ETA? Wat is de kans dat de rust wordt hersteld in Baskenland?”

Gerd Schumann en Florence Hervé schreven het boek ‘Baskenland, Frauengeschichten – Frauengeschichter’, maar een even belangrijke rol als de tekst spelen de vele foto’s van Mundo Cal in het boek. Van de achterflap: “Baskenland: onomstotelijk omstreden, uitgesproken zelfbewust en fantastisch verzetslustig; en dan het Baskische landschap: Atlantisch, bergachtig, ontoegankelijk, ruig en lieflijk. Door Franco onderdrukt, de heilige stad Gernika, en nog altijd het verlangen naar zelfbeschikking. Vrijheid wordt hier met hoofdletters geschreven: ASKATASUNA. De vrouwen zorgen er al voor. Baskinnen worden voorgesteld: portretten in woord en foto, door de verhalen van vroeger en nu, uit een land aan de rand van Europa, dat van zich doet spreken.”

Als laatste schreef Rik Zaal een soort kinderboek ‘Alles over Spanje’, waar prangende vragen over stierenvechten, windmolens, zwarte scholen, Columbus en het Spaanse vraagteken beantwoord worden. Zijn stukje over Baskenland is tenenkrommend: enerzijds stelt Zaal dat de helft van de Basken onafhankelijkheid wil, maar dat eigenlijk niemand in Spanje of de rest van Europa dat begrijpt en dat er dus nog lang geweld zal zijn. Onder andere door ‘geheime ETA-scholen’ waar jongeren opgeleid worden. Zaal zegt ook dat de Baskische regering over bijna alle zaken een beslissing mag nemen en één van de rijkste regio’s is, “hebben hun eigen kranten en televisie, dus wat willen ze nog meer zou je zeggen”. Misschien moet Zaal zijn eigen woorden nog eens hardop zeggen (vooral dat ‘bijna’) en kennis nemen van de verbodsgolf sinds 1998; twee kranten, 1 radiostation, een politieke partij, 3 jongerenorganisaties, een mensenrechtenorganisatie. Nog meer cijfers vind je elders in deze Nieuwsbrief.

Meer gegevens over de hier besproken boeken vind je onder het kopje Literatuur op onze site.