Maar het meest in het oog springende was het sluiten van het Baskisch-talige dagblad Euskaldunon Egunkaria, op 20 februari jongstleden. Op last van de Audiencia Nacional deed de Guardia Civil invallen in de kantoren van Egunkaria en woningen van directieleden. Tien mensen werden gearresteerd wegens lidmaatschap van, of samenwerking met, ETA. Op het moment van schrijven (1 juni 2003) ontbreken vooralsnog de bewijzen voor deze beschuldigingen. De Spaanse minister van Buitenlandse Zaken Angel Acebes zag het anders; juist deze invallen waren het bewijs dat Egunkaria 'een instrument was van terroristische actie'. En de actie was geen aanval op de Baskische taal, maar juist een verdediging ervan. Niemand kon deze redeneringen volgen, en het protest was groot, breed en duurt tot op de dag van vandaag voort, maar de Spaanse autoriteiten komen er, zoals gewoonlijk, zonder noemenswaardige kleerscheuren vanaf. Ondertussen zitten er nog wèl 4 mensen vast.
Uit het manifest dat 100 Baskische schrijvers opstelden: "Als degenen die Egunkaria hebben gesloten de moeite hadden genomen om de duizenden artikelen te vertalen, hadden ze gezien dat Egunkaria de koers van ETA's acties veroordeelde." (.) "Talen zijn een middel om te communiceren en te creëren. Zoals wij van de Spaanse taal houden, zo zouden wij willen dat het Baskisch gerespecteerd werd. Om voor te stellen dat ETA het Baskisch heeft gecreëerd is pervers en juist iedereen die tegen de politisering van deze taal, zal zich met kracht verzetten tegen de sluiting van Egunkaria en de Baskische taal van alle verdachtmakingen vrijmaken."
Matxelo Otamendi, directeur van Egunkaria, vrijgelaten op borgtocht, gemarteld, een klacht daarover ingediend, zelf aangeklaagd wegens valse aangifte: "De Guardia Civil zei tegen me dat we elkaar nog wel tegen zullen komen, dat het leven lang is. Maar ik zei tegen mezelf, als ik hier niet over klaag, dan ga ik weg uit mijn land."
Euskaldunon Egunkaria, letterlijk 'dagblad voor Baskisch-sprekenden', werd op 6 december 1990 opgericht, nadat een groep van 70 mensen een jaar eerder was begonnen met het project. Het is het enige dagblad in Baskenland wat geheel in het Baskisch verschijnt en zowel in Ipparalde (Noord-Baskenland, het deel wat in Frankrijk ligt) als Hegoalde (Zuid-Baskenland, het deel wat in Spanje ligt) wordt verkocht. Het verschijnt 6 dagen per week, behalve op maandag, was op internet te vinden en had daar een uitgebreide sectie in het engels. Qua verhoudingen is het wellicht te vergelijken met Dagblad Trouw in Nederland, als je het bevolkingsaantal een het aantal lezers tegen elkaar afzet. Egunkaria had een oplage van 15.000 en was zo'n 60 pagina's dik, maar met alle speciale bijlagen erbij, produceert Egunkaria gemiddeld 76 pagina's per dag. Alle onderwerpen als in gewone kranten komen aan bod; opinie, politiek, samenleving, economie, sport, cultuur, tv etc. Egunkaria telt 150 medewerkers. Het is een project geweest wat uit de Baskische samenleving werd opgezet en 13 jaar lang, zonder een dag te missen, heeft voorzien in iets wat miste in de Baskische samenleving, namelijk een Baskisch-talig dagblad.De kracht van Egunkaria was ook dat zij alle partijen in het Spaans-Baskische conflict aan het woord lieten, en zodoende geen overdreven duidelijke politieke positie innamen.
Vorig jaar werd de directeur van Egunkaria, samen met de directeur van de Spaans-en Baskisch-talige krant Gara, door de Spaanse justitie aangeklaagd wegens steun aan terrorisme nadat beide kranten een interview met ETA afdrukten. Deze aanklacht werd echter geseponeerd na een storm van protest, ook van Spaanse media die wel eens een interview met ETA plaatsten.
Een dag na het dichttimmeren van de kantoren van Egunkaria, verscheen het dagblad Egunero, wiens oplage in de dagen erna zou stijgen tot maar liefst 100.000. De kranten Deia, Gara, Le Journal, El Diario de noticias, Diario de Alava en de universiteit van Baskenland boden het gebruik van hun drukpersen aan om dit mogelijk te maken. Dit geeft al aan hoe breed de verontwaardiging in Baskenland was (en is). Ook de Baskische regering, die jaarlijks subsidie gaven aan Egunkaria, vonden dat de Spaanse autoriteiten met deze actie hadden geprobeerd 'de wereld van het terrorisme aan die van het Euskera te koppelen' en dat dit het bewijs was dat ze van de Baskische samenleving niets begrepen. Uiteraard draaien de Spaanse nationalisten van de Partido Popular dit om en roepen de Baskische regering op om zich te verantwoorden voor hun sponsoring van een krant die een terroristische organisatie blijkt te zijn. Om vervolgens weer het lid op de neus te krijgen als wordt aangetoond dat twee gemeenteraden in Baskenland die door de Partido Popular worden bestuurd, ook geld aan Egunkaria blijken te hebben gegeven.Naast de sluiting van de kantoren van Egunkaria werden ook haar bankrekeningen geblokkeerd en werd de krant, bij wijze van voorlopige maatregel, op 10 maart voor 6 maanden gesloten, met mogelijke verlenging tot 5 jaar. Dit overkwam 5 jaar geleden ook het Baskische dagblad, waar de voorlopige maatregel na een jaar werd opgeheven, maar het blad inmiddels failliet was.
De voorlopige maatregel is een populaire maatregel in Spanje; je voorkomt een rechterlijke toetsing, je hoeft je enkel in de publieke opinie te verantwoorden, je kan bewijslast lang achterhouden en in de tussentijd raken de onderwerpen van je onderzoek, zoals 5 jaar geleden Egin, failliet. Tot op heden heeft er geen proces plaatsgevonden waarin die sluiting voor een rechter verdedigd moest worden, sterker, er zit nog steeds een redacteur vast, zonder dat hij weet waarvan hij beschuldigd wordt of waartegen hij zich moet verdedigen.Egunkaria dreigt dezelfde weg te gaan als Egin, zeker als je kijkt naar de beschuldigingen die geuit worden en de (nog niet officiële) bewijsvoering die daarvoor wordt gegeven: Deze baseert zich op dezelfde documenten die begin jaren negentig in beslag zouden zijn genomen bij vermeende leden van ETA. Daarin worden ontwikkelingen in de Baskische samenleving besproken in die tijd, en dus ook de oprichting van Egunkaria. Een deel van die documenten diende 5 jaar geleden om te 'motiveren' dat Egin gesloten moest worden, sterker nog, dezelfde codeletter (p) in die documenten die toen voor Egin zouden staan, zouden nu voor Egunkaria staan. Dit rammelend bewijs werd uiteraard door de Spaanse regering opgestuurd aan alle Spaanse ambassadeurs in de wereld, teneinde zich te kunnen verdedigen tegen kritiek op het Spaanse beleid.
Want kritiek kwam er: de dag na de sluiting legden duizenden mensen in heel Baskenland het werk neer, er kwamen hele grote en talloze kleinere demonstraties voor Egunkaria, dichters, sportlui, schrijvers, advocaten, acteurs, clowns etc betuigden solidariteit, tot in San Fransisco protesteerden mensen tegen de sluiting van Egunkaria, Amnesty International, de Federatie van Journalisten in Spanje, de organisatie ter verdediging van minderheidstalen, allen protesteerden bij de Spaanse regering of in het Europees Parlement. Inmiddels hebben duizenden mensen zich aangegeven bij de Spaanse justitie, en zich schuldig verklaard aan het meehelpen aan het project Egunkaria. Er wordt ook hard gewerkt aan een definitieve opvolger van Egunkaria, die eind juni moet verschijnen. In de tussentijd sponsort bijvoorbeeld de Baskische regering de voorlopige opvolger, Egunero, wat de Partido Popular doet verzuchten een onderzoek te willen naar 'de financiering van dit ETA-pamflet'.
Of de massaliteit en creativiteit van de protesten tegen de sluiting van Egunkaria de Spaanse machthebbers heeft verrast is moeilijk te zeggen. Dat ze nog niet van dit project af zijn, lijkt ze inmiddels wel duidelijk geworden, en dat er meer en meer Basken bereid lijken te zijn zich openlijk te willen inspannen voor de Baskische taal en hun rechten als burgers, is ook duidelijk.
Dat de getuigenissen over marteling van de directieleden en redacteuren van Egunkaria zich wijder over Europa verspreiden, lijkt hen ook niet echt te deren. Iedereen die klaagt over foltering, is 'lid van de wereld van ETA', is de redenatie van de Spaanse autoriteiten en zo worden zij ook behandeld. Slachtoffers worden aangeklaagd wegens belediging van de Staat, advocaten en mensenrechtenactivisten gedemoniseerd als 'ETA-terroristen'.Met de lawine aan partij- en organisatieverboden van de laatste maanden heeft Spanje zich van haar meest fascistoïde kant laten zien. De slag tegen de Baskische taal en het project voor de opbouw van Baskenland lijkt, door de sluiting van Egunkaria, als een boemerang terug te slaan en de vastberadenheid van Basken die het recht op taal en op zelfbeschikking hoog in het vaandel hebben staan, alleen maar groter te hebben gemaakt. Echter, ondanks de protesten, de roep om juridische toetsing, de oproep voor een onafhankelijk onderzoek naar de folterklachten en de eis tot vrijlating van de gearresteerde Egunkaria-medewerkers, Spanje geeft geen krimp en heeft tot op heden bijvoorbeeld de aanbevelingen uit het jaar 2000 om de isolatie-detentie op te heffen, in de verste verte nog niet uitgevoerd. Sterker nog, er wordt nu gesproken over een uitbreiding van de termijn van isolatie (waar de meeste martelingen gebeuren). We zouden het graag zien als de laatste stuiptrekkingen van de Spaanse overblijfselen van het Franco-fascisme, maar vrezen dat deze ideologie en haat te diep in de Spaanse instituten zit ingebakken. De wens van het Baskische recht op zelfbeschikking is echter niet te stoppen door het verbieden van de organisatievormen daarvan en deze zal in de komende decennia hoe dan ook uitgeoefend gaan worden.
Pello Zubaria, de eerste redacteur van Egunkaria in 1991, en als arrestant opgenomen in het ziekenhuis: "Wordt Egunkaria van me afgepakt omdat iemand zegt dat ETA dit en dat heeft geschreven? Is dat een reden om een krant te sluiten? Ik kan dat niet accepteren. Nooit."
Joan Mari Torrealdai, 60 jaar oud, één van de Egunkaria-arrestanten, na 5 dagen incommunicado en 3 weken in een gevangenis in Madrid: "Ze deden een zak over mijn hoofd, ik moest staan met mijn handen tegen de muur. Dan stelden ze vragen, en ondertussen begonnen ze me te slaan, op mijn rug en op mijn testikels. Dit deden ze tijdens 6 verschillende verhoren. Na 3 dagen en 3 nachten zonder slaap was ik kapot, maar had nog de kracht om veranderingen in mijn verklaringen door te voeren. Hierna was ik doodsbang dat ze me dat betaald zouden zetten, ik was geestelijk vernietigd en elke vezel in mijn lichaam was panisch van angst."
Iñaki Urai, directielid Egunkaria, nog steeds gevangen: "Ze probeerden me te laten stikken met een plastic zak. Daarna plaatsten ze een pistool tegen mijn hoofd en haalden de trekker over. Ze dreigden met electro-shocks. Ze sloegen me met een opgevouwen krant. Ze zeiden me dat één van mijn collega's dood was. Ik huilde als een baby."
Xabier Alegria, lid van Udalbiltza en aangeklaagd in ze zaak van Egin en Egunkaria, nog steeds gevangen: "Eindelijk kon ik een doctor zien en vertelde hem over de verhoren en de plastic zak (La Bolsa) en dat ik een aantal keer was flauwgevallen. De martelverhoren na de doctorsbezoeken werden echter steeds zwaarder, zodat ik bij de volgende keren dat ik de doctor zag maar zei dat de behandeling 'goed' was.
(Tip: over de marteling van de Egunkaria-arrestanten (waarvan er nog altijd 3 vastzitten), lees onze weekoverzichten op www.baskinfo.org, onder het kopje 'nieuws').
