Op 6 juli 2002 neemt het Baskische parlement op initiatief van de regering het besluit dat als de 37 nog te overdragen bevoegdheden niet binnen twee maanden worden overgedragen, zij deze bevoegdheden unilateraal op zich neemt. Bovendien eist het parlement erkenning van het bestaan van het Baskische volk in Euskal Herria, oftewel erkenning van het Baskische volk als politieke subject, als een sociale en culturele gemeenschappelijke identiteit die aan alle Basken in de zeven territoria (dus ook in Navarra en Frans Baskenland) toekomt. Bovendien wijst men op het recht van de Spaans-Baskische provincies zelf te bepalen hoe en in hoeverre men samenwerkt zonder dat daar andere grenzen dan die van de wil van de bevolking aan gesteld kunnen worden. Ook geeft het parlement aan de huidige EU-wetgeving voor Europese regio's te willen toepassen teneinde de relatie met Frans Baskenland sterker te maken. Het Baskische parlement bevestigt dat, vanuit het zelfbeschikkingsrecht, het Baskische volk het recht heeft, als uitdrukking van haar nationaliteit en als toegang tot zelfbestuur, om haar wensen uit te spreken zodat ze vrij en democratisch haar politieke, economische, sociale en culturele status kan bepalen. Dit zou moeten leiden tot een renovatie van het stelsel van bevoegdheden en onder andere een pact met de staat mogelijk moeten maken waardoor Baskenland rechtstreeks vertegenwoordigd kan worden in Europa en de wereld, in overeenstemming met het EU-verdrag en het internationale recht. Tenslotte eist het parlement de mogelijkheid het autonomiestatuut te herzien en aan te passen aan de eisen van de huidige tijd.

De Spaanse Pavlovreactie liet niet lang op zich wachten. Dezelfde dag gaf de Spaanse regeringsleider Aznar aan dat ze onder geen enkele omstandigheid zal tolereren dat De Wet wordt ontdoken en dat een autonome regio op unilaterale wijze bevoegdheden kaapt. De leider van de Partido Popular in Baskenland, Iturgaiz, spreekt van chantage en een ultimatum, "We staan hier voor een niet-legitieme handelswijze die door middel van voldongen feiten, vanuit de macht en met hulp van de vrienden van terroristen datgene willen opleggen waar de Basken nooit via de stembus voor hebben gekozen", Waarbij Iturgaiz over het hoofd ziet dat de Baskische bevolking daar nooit de kans toe heeft gehad en dat dit nu juist een van de eisen van het Baskische parlement is. De woordvoerder van de Partido Popular in het Baskische parlement, voormalig Spaans minister van binnenlandse zaken Oreja, gaat nog een stapje verder. Volgens hem beschouwt de Spaanse regering, waarmee hij blijkbaar nog steeds nauwe banden onderhoudt, het voorstel van het parlement als een belediging. Oreja stelt dat de PNV (de grootste partij van Baskenland) onderdeel vormt van het "Baskische probleem". Oreja geeft aan ervan overtuigd te zijn dat het voorstel van ETA afkomstig is, dat het ETA is die het huidige proces van conflict leidt, en dat er geheime samenwerking tussen ETA en de Baskische regering bestaat. Volgens Oreja moet Spanje nu wachten, "met de wet in de hand", tot de Baskische regering over twee maanden een stap moet zetten. Dan pas zal de Spaanse regering "een antwoord bevelen".

De Lehendakari (Baskische president) Ibaretxe reageert enige dagen later: "Ik zal het geen minuut langer verdragen dat ze dit soort onzin blijven verkopen. Nu, na 23 jaar en twee maanden, wil de Baskische samenleving weten of ze de mogelijkheid hebben om een tijdspad op te stellen voor de ontwikkeling van het autonomiestatuut." Ibaretxe hoopt dat er de komende maanden een dialoog op gang komt om de overdracht van de bevoegdheden te bespreken. Volgens Ibaretxe zijn de door het Baskische parlement gestelde twee maanden meer dan voldoende nu Spanje al 23 jaar weet dat deze bevoegdheden overgedragen moeten worden. "Als men van plan is de wil van de Baskische bevolking op de tweede plaats te zetten dan vergist men zich". Tenslotte verbaast Ibaretxe zich er over dat de PP en PSOE blijkbaar geen enkele zin hebben het statuut uit te voeren, ook al kloppen ze zich telkens op de borst als de grote verdedigers van dit statuut. De Spaanse regering zegt bereidt te zijn tot een dialoog over het onderwerp als de Baskische regering het verbod op Batasuna ondersteunt. De Baskische regering doet dat niet (ze gaat er tegen in beroep en dient een strafklacht tegen Garzon in) en een dialoog blijft uit.

Op 27 september houdt Ibaretxe, tijdens de opening van het nieuwe parlementaire jaar in het Baskische parlement, een redevoering waarin hij een aantal voorstellen doet. De redevoering bestaat uit twee delen. Het eerste deel beschrijft de regeringsplannen voor het komende jaar. In dit deel geeft de Lehendakari forse kritiek op zowel ETA als de houding van de Spaanse autoriteiten en media jegens Baskenland. Ibaretxe neemt het ETA kwalijk dat ze de wil van het Baskische volk niet respecteert. "Ons volk wil de baas zijn over haar eigen lot zonder geweld, zonder de wil opgelegd te worden en zonder chantage (...) het Baskische volk, inclusief een ruime meerderheid van de aanhang van Batasuna wil geen geweld". Ibaretxe beschuldigt de Spaanse autoriteiten ervan de scheiding der machten in gevaar te brengen. " In termen van democratische kwaliteit gaan we een groot deel van de weg terug die we sinds het einde van de Franquistische dictatuur hebben afgelegd. (...) De vrijheid van meningsuiting, de onschuldspresumptie, de ideologische vrijheid, de vrijheid van vereniging en demonstratie zijn rechten die aan steeds groter wordende rechtsonzekerheid onderworpen zijn. Tezamen met deze democratische achteruitgang vindt een achteruitgang in autonomie plaats. Vanuit de plurinationale staat, geheiligd in de grondwet, keren we terug naar een geüniformeerd staatsconcept dat de persoonlijkheid van de volken en naties op haar grondgebied ontkent. Opnieuw gaan we door de tunnel die onder het Franquisme bekend stond als Nationale Spaanse Staat. Oftewel, één natie en één dominante cultuur, baas van de Staat ten opzichte van andere naties, culturen en volken die inferieur geacht worden".

Het eerste deel eindigt met een oproep de mensenrechten te beschermen als sleutel naar de vrede: "Daarom zeggen we ja tegen het leven, ja tegen de vrijheid, ja tegen de pluraliteit en verwerpen we zonder voorbehoud de moordaanslag, de afpersing, het martelen, en de uitsluiting op politieke gronden. Dat is onze weg. Ik weet dat het soms moeilijk is de rechten van alle mensen zonder onderscheid te beschermen, tegenover een uitbarsting van geweld, een marteling of een moord, maar voor ons is het duidelijk dat al het geweld ongerechtvaardigd is, dat martelen niet te rechtvaardigen is, dat er geen goede en slechte moorden zijn (...) Daarom zijn we niet bereid demagogische beschuldigingen te accepteren van hen die zeggen de rechten van volken te verdedigen maar de individuele rechten ontkennen, van hen die de individuele rechten van personen verdedigen maar hen hun collectieve rechten ontkennen."

Alle aandacht van de media gaat evenwel uit naar het tweede deel van de redevoering. Dit deel bevat een voorstel voor een nieuw pact met de Spaanse staat. Ibaretxe wil een dynamisch en open proces, vanuit de mogelijkheden van het bestaande statuut en met respect voor bestaande wetgeving, richting een nieuwe status van vrije samenwerking met de Staat die het oude autonomiestatuut kan vervangen. Het nieuwe pact zou volgens Ibaretxe een recht op het houden van bindende referenda voor de Baskische bevolking moeten omvatten alsmede de aanwezigheid van Baskenland in Europese organen mogelijk moeten maken. Ook zou het pact de exclusieve bevoegdheid op het terrein van cultuur, taal en onderwijs bij Baskenland moeten leggen. Bovendien geeft de Lehendakari in dit tweede deel aan dat de Baskische regering de niet overgedragen bevoegdheden uit het autonomiestatuut zelf zal gaan uitvoeren. Bij de jaarlijkse begroting zal een annex worden gevoegd waarin de kosten voor Baskenland van het uitvoeren van deze bevoegdheden wordt uitgerekend. Ibaretxe blijft er dubbelzinnig over of hij daarmee ook wil zeggen dat deze kosten zullen worden ingehouden op de jaarlijkse belastingafdracht aan de Spaanse staat.

Als het de bedoeling van de Lehendakari was de aanzet tot een inhoudelijk debat te geven is hij niet in zijn opzet geslaagd. De Spaanse autoriteiten en media reageerden als door een adder gebeten. Met name de Spaanse media deden het voorkomen alsof Ibaretxe een onafhankelijkheidsverklaring had voorgelezen. Van het voorstel tot een nieuwe status van vrije samenwerking werd, ook nadat Ibaretxe herhaaldelijk op de onjuistheid daarvan wees, een voorstel tot een nieuwe Staat van vrije samenwerking gemaakt. Premier Aznar verwijt Ibaretxe "op laffe wijze en met absurde redevoeringen" Baskenland naar de afgrond te brengen en de terroristen gelijk te geven. Aznar geeft aan niet te zullen tolereren dat iemand het systeem van autonome regio's aanvalt. De grootste oppositiepartij, de PSOE, stelt dat Ibaretxe er voor gekozen heeft zich te "Batasuniseren" met een radicale en onverantwoordelijke politiek van het verscheuren van het pact van de Basken, het autonomiestatuut. Enige dagen later besluiten de PSOE en PP bijeen te komen om gezamenlijk te reageren op het voorstel van Ibaretxe, gezien de ernstige situatie die dit voorstel heeft gecreëerd. "Wat Xabier Arzalluz (de leider van de PNV) het liefst zou willen is dat de regering ingaat op de provocatie en de autonomie van Baskenland opschort. Maar die kans krijgen ze niet", zo vat een hoge functionaris in El Mundo de sfeer van de ontmoeting samen. De PSOE en de PP verklaren gezamenlijk dat de uitdaging van Ibaretxe zeer ernstig is maar dat het plan, net als de voorgaande uitdaging van deze soort, de verklaring van Lizarra, gedoemd is te mislukken.

Batasuna kan zich overigens evenmin in het plan vinden. Volgens woordvoerder Otegi pleegt Ibaretxe politieke fraude zoals de PNV dat ook in 1979 deed met het opstellen van het oorspronkelijke autonomiestatuut. Volgens Otegi is het niet zozeer van belang wat Ibaretxe zegt maar wat hij doet. Otegi verwijt de Lehendakari een te passieve houding ten opzichte van het verbod op Batasuna. EA (een van de Baskische regeringspartijen) geeft aan dat er hoe dan ook een referendum zal komen dat door de Staat gerespecteerd zal moeten worden. Volgens de PNV is zo'n referendum pas mogelijk bij afwezigheid van geweld. Basta Ya (een Spaansgezinde anti-ETA organisatie) organiseert op 19 oktober een demonstratie in Donostia ter verdediging van de grondwet en het statuut. Gara telt de deelnemers en komt op een getal van 14.000 mensen. Volgens de Spaanse media namen 150.000 mensen aan de demonstratie deel. De bron voor dit onwaarschijnlijke getal blijft duister.