Inleiding

Nadat eerder de Baskische politieke partij Batasuna is verboden en van deelname aan de Baskische parlementsverkiezingen is uitgesloten heeft de Spaanse justitie nu ook het kiezersplatform Akera Guztiak (“Alle Opties”) uitgesloten van deelname. Het Tribunal Supremo acht het bewezen dat Aukera Guztiak een opvolger is van Batasuna dat, door onder een andere naam deel te nemen, aan het verbod op deelname tracht te ontkomen. Een woordvoerder van Aukera Guztiak noemt de uitspraak “politiek, antidemocratisch en een juridische aberratie”.

Het Baskenland Informatie Centrum meent dat de uitspraak van het Tribunal Supremo en de daaropvolgende bevestiging door het constitutionele hof afbreuk doet aan de democratische rechten van de Baskische bevolking. Het kiezersplatform is op grond van enkele aanwijzingen verboden in een proces dat enkel als showproces kan worden betiteld. Niet alleen wordt zo het democratisch gehalte van de verkiezingen op 17 april aanstaande ondergraven, ook wordt de kans op een vreedzame oplossing van het Baskische conflict kleiner. Ondanks alle mooie woorden wordt steeds duidelijker dat de nieuwe Spaanse regering ten opzichte van Baskenland de lijn van confrontatie voortzet. Dat is erg jammer nu er aan Baskische zijde een duidelijke wil bestaat om tot een oplossing te komen en daarvoor de nodige concessies te doen.

Aanloop naar de verkiezingen

Op 15 februari 2005 kondigt Batasuna aan met eigen lijsten aan de verkiezingen te zullen deelnemen en hun vredesvoorstel van 14 november 2004, als uitgangspunt te nemen. Batasuna heeft er, in tegenstelling tot voorgaande jaren, niet voor gekozen om door middel van een kiezersplatform deel te nemen maar gewoon onder eigen naam campagne te voeren met als eis aan de verkiezingen te mogen deelnemen.

Op dezelfde dag lekt in het dagblad El Pais uit dat de Guardia Civil, samen met de Spaanse geheime dienst CNI, in het geheim een lijst heeft samengesteld van 1500 personen die zeker niet mogen deelnemen aan verkiezingen. Deze personen zijn nooit in aanraking gekomen met justitie, stonden nooit op lijsten van Batasuna, organiseerden nooit manifestaties voor Baskische politieke gevangenen, maar vertonen enkel de 'symptomen' van een mogelijke toekomstige kandidaat van een 'Batasuna-lijst'. Hoeveel Basken zonder enige band met de onafhankelijkheidsbeweging of juridische antecedenten daadwerkelijk zijn bespioneerd om deze lijst samen te stellen is onbekend. Wat de wettelijke grondslag voor de actie is evenzeer.

Op 25 februari 2005 maakt een groep burgers bekend een kiezersplatform met de naam Aukera Guztiak op te richten uit protest tegen “de onmogelijkheid voor alle politieke opties die onze bevolking vertegenwoordigen om aan de aanstaande verkiezingen deel te nemen”.

Dat de Spaanse regering niet van plan is om Aukera Guztiak deel te laten nemen aan de verkiezingen blijkt al op 7 maart wanneer de secretaris-generaal van de PSOE aangeeft dat hij het kiezersplatform als vermomming van Batasuna beschouwt. Om mee te mogen doen aan de verkiezingen zou Aukera Guztiak “het geweld uitdrukkelijk moeten veroordelen”. Nog voordat Aukera Guztiak haar lijst bekend maakt meld ook de Spaanse hoofdofficier van justitie Conde-Pumpido dat hij er “persoonlijk van overtuigd is” dat Aukera Guztiak de opvolger is van Batasuna. Conde-Pumpido geeft daarbij aan dat alleen een expliciete veroordeling van ETA door Aukera Guztiak hem op andere gedachte zou kunnen brengen. Aukera Guztiak reageert met de mededeling dat zij vanaf het begin duidelijk heeft gemaakt dat zij strijd voor de burgerlijke en politieke rechten van alle personen en zich tegen alle aanvallen daarop verzet. Aukera Guztiak geeft aan dat zij vind dat zij daarmee voldoende duidelijk is voor wat betreft haar standpunt over het gebruik van geweld. Verder geeft zij aan dat het haar politieke vrijheid is om te bepalen hoe zij haar standpunten formuleert. Het mag niet baten. Zowel de landsadvocaat als het openbaar ministerie starten een procedure om Aukera Guztiak van de kieslijsten te doen verwijderen.

Procedure

De uitspraak komt niet als een verrassing maar is toch weer teleurstellend. Zowel het Tribunal Supremo als het constitutionele hof zien duidelijke bewijzen dat Aukera Guztiak een vermomming van Batasuna is en “dus” onderdeel van ETA.

De rechtsgang voldoet op geen enkele wijze aan de vereisten voor een eerlijk proces. Nadat het openbaar ministerie en de landsadvocaat weken de tijd hebben om de zaak in alle rust voor te bereiden krijgt Aukera Guztiak minder dan 24 uur de tijd om op de aanklacht en de bijbehorende documenten (bij elkaar meer dan duizend pagina’s!) te reageren. Vervolgens krijgt het Tribunal Supremo het voor elkaar om in slechts een etmaal uitspraak te doen, een uitspraak van meer dan 70 pagina’s. Het lijkt evident dat de beslissing allang genomen was.

De zogenoemde bewijzen zijn flinterdun. Het meest concrete bewijs is nog dat een Batasuna- lid in een afgeluisterd gesprek met een politieke gevangene verklaart dat Batasuna waarschijnlijk met een eigen lijst komt maar daarnaast ook met een zogenoemde “schone lijst”. Aukera Guztiak wordt in het gesprek (dat alweer van november vorig jaar dateert) niet genoemd. Andere bewijzen zijn het niet expliciet veroordelen van ETA, het feit dat ETA intern heeft gesproken over de noodzaak bij de komende verkiezingen van strategie te veranderen en het feit dat van de 32.000 mensen die hun handtekening zetten om Aukera Guztiak te ondersteunen er ongeveer 6000 “banden hebben met de ETA-Batasuna”.

Deze bewijzen zouden zelfs in een Spaanse strafzaak onvoldoende zijn om een organisatie als onderdeel van ETA te veroordelen. In de procedure hoeft dan ook helemaal geen band met ETA te worden aangetoond nu de uitspraak rust op de wet op de partijen, speciaal ontworpen om Batasuna en mogelijke opvolgers/medestanders van het electorale proces uit te sluiten. Toch roepen de media – ook de Nederlandse – om het hardst dat nu bewezen is dat Aukera Guztiak onderdeel is van ETA.

EHAK

Inmiddels weet een kleine partij, waar tot nu toe vrijwel niemand ooit van gehoord had, het democratisch gehalte van de verkiezingen enigszins te redden. De partij Euskal Herrialdeetako Alderdi Komunista (EHAK, de communistische partij van de Baskische gebieden) biedt na het definitieve verbod op deelname van Aukera Guztiak aan het stokje over te nemen, haar eigen programma terzijde te schuiven en het programma van Aukera Guztiak over te nemen. Zowel Batasuna als Aukera Guztiak hebben inmiddels opgeroepen op EHAK te stemmen. Hoewel met name de PP vindt dat ook EHAK - desnoods preventief -verboden zou moeten worden meent nu zowel de regering als het openbaar ministerie dat er onvoldoende grond is voor een verbod, althans voor een verbod voorafgaand aan de verkiezingen. Het zou wat gek zijn, zo vinden zelfs de Spaanse autoriteiten, dat een partij verboden zou moeten worden enkel omdat Batasuna oproept om er op te stemmen.

Zo kan de aanhang van Batasuna alsnog door het uitbrengen van een geldige stem haar mening doen gelden. Dit is natuurlijk niet ideaal. Hoewel EHAK zich in zal zetten voor vredesgesprekken zoals door Batasuna voorgesteld in haar verklaring van Anoeta (zie onze website) is Batasuna natuurlijk meer dan dat. De door haar naar voren gebrachte lijsttrekkers zullen niet in het parlement komen en op vele terreinen is het nog maar de vraag of Batasuna en EHAK op een zelfde lijn zitten. Bovendien wordt Batasuna gedurende de gehele verkiezingscampagne ernstig belemmerd in haar campagnemogelijkheden. Bijeenkomsten worden keer op keer met harde hand uit elkaar geslagen waarbij meerdere malen vele gewonden vallen. Deelname aan verkiezingsdebatten is uitgesloten, posters worden door de politie verwijderd, etc.

Kortom, hoewel het toe te juichen valt dat EHAK in de plaats van Batasuna en Aukera Guztiak de in Anoeta naar voren gebrachte waarden kan vertegenwoordigen maakt dat de komende verkiezingen allesbehalve democratisch.

BIC
PoBox 2884 3500 GW Utrecht
The Netherlands