Onze verklaring over de sluiting van Egunkaria
Een artikel over het verbod op Egunkaria vind je hier
Februari 2003
Sluiting van Egunkaria
De dag na de sluiting (21 februari 2003) legden duizenden mensen rond het middaguur het werk neer om zich te verzamelen voor het hoofdkantoor van Egunkaria in Andoain. Zaterdag zag Donostia een van de grootste demonstraties ooit in deze stad. Amper twee dagen na de sluiting gingen tienduizenden, wellich honderdduizenden de straat op om te protesteren tegen de sluiting. Vertegenwoordigers van de politieke partijen PNV, EA, Batasuna, en Aralar liepen mee alsmede vertegenwoordigers van de grootste vakbonden ELA en LAB. Ook veel vertegenwoordigers van de Baskische afdeling van de sociaaldemocratische partij PSOE liepen mee, zij het "op persoonlijke titel". De Baskische regering liet zich vertegenwoordigen door drie van haar ministers. In de dagen daarna vinden er tientallen lokale demonstraties plaats in de steden en dorpen van Baskenland.
Overigens zit Baskenland geen dag zonder Baskischtalige krant. De dag na de sluiting van Egunkaria verschijnt Egunero, gemaakt door de arbeiders van Egunkaria. De oplage stijgt binnen enkele dagen tot maar liefst honderduizend exemplaren.
De Egunero van zondag
Maandag blijkt dat de één van de gearresteerden, Zubiria sinds zaterdag in het ziekenhuis ligt, volgens de Spaanse media in verband met maagklachten. In het ziekenhuis zou Zubiria geprobeert hebben zelfmoord te plegen. De vrouw van Zubiria mag haar man niet bezoeken omdat hij nog steeds in incomunicado-detentie wordt gehouden. Het enige wat zij te horen krijgt over de toestand van haar man is dat hij nog leeft. De angstige voorgevoelens van velen worden een dag later bewaarheid wanneer vijf van de tien gearresteerden op borgtocht wordenv rijgelaten. De directeur van Egunkaria, Matxelo Otamendi verklaart direct na zijn vrijlating te zijn gemarteld door de Guardia Civil. Hij werd verstikt door middel van een plastic zak (een martelmethode die bekend staat als "la Bolsa") en moest naakt tot uitputting toe oefeningen doen waarbij hij werd geslagen en geschopt. Ook werd hem verteld dat de erepresident van Egunkaria, Ugalde, zou zijn omgekomen tijdens de huiszoeking. Als later de vijf mensen die niet zijn vrijgelaten met hun advocaat mogen spreken blijkt dat zij op vergelijkbare wijze gemarteld zijn.
De toestand van Zubiria en de verklaring van Otamendi, beiden alom gerespecteerd voor hun werk voor de Baskische taal, doen een golf van verontwaardiging door Baskenland gaan. Partijen als de PNV, EA, Batasuna en IU eisen onmiddellijke opheldering. De Spaanse minister van justitie, Acebes, blijkt minder geschokt. Hij laat onmiddellijk onderzoeken of degenen die klagen over de martelingen vervolgd kunnen worden wegens hun leugens over het martelen. Acebes komt met het oude verhaal op de proppen dat het aangifte doen van martelingen een ETA-tactiek is die ook in het ETA-handboek vermeld staat. Dit verhaal is door de Spaanse autoriteiten ook in Nederland verteld in het kader van het uitleveringsproces tegen de Catalaanse activist Juanra. Na vragen van de Amsterdamse rechtbank bleek het ETA-handboek een folder te zijn van de mensenrechtenorganisatie Gestoras Pro- Amnistia waarin mensen wordt gevraagd aangifte te doen als ze gemarteld zijn en het er niet bij te laten zitten. Otamnedi verklaart enige dagen later tegen Gara dat de Guardia Civil hem bedreigd om niets te verklaren over zijn behandeling: ". De Guardia Civil zei tegen me dat we elkaar nog wel tegen zullen komen, dat het leven lang is. Maar ik zei tegen mezelf, als ik hier niet over klaag ga ikweg uit mijn land." Uiteindelijk roept ook de Baskische president, Ibarretxe, op tot heropening van Egunkaria en onmiddellijke vrijlating van Zubiria. Ook kondigt de Baskische regering aan dat ze in de toekomst subsidie zullen blijven geven aan Egunkaria en dat ze zullen adverteren in Egunero. Ook de grootste partij van Catalonia, CiU, geeft aan in de toekomst in Egunero te zullen adverteren. De PP eist een strafrechtelijk onderzoek tegen de instanties die in het "ETA-pamflet" adverteren.
In een verklaring geeft de woordvoerder van Batasuna, Otegi, aan dat de enige motor van de totalitaire en neofascistische staat Spanje, de haat tegen Baskenland is en benoemt hij de Spaanse koning als eindverantwoordelijke van de martelpraktijken. Dit komt hem prompt op een strafrechtelijk onderzoek te staan. Volgens het Spaanse OM kan Otegi voor zijn uitlatingen twee jaar gevangenisstraf krijgen. Otegi reageert daarop met de mededeling dat hij alleen maar hardop zegt wat de meeste Basken denken.
In de beschikking van rechter Del Olmo waarin hij de gevangenhouding van vijf van de gearresteerden beveelt staan ook de gronden van de voorlopige sluiting van Egunkaria. Dat Egunkaria onderdeel van ETA zou vormen wordt gebaseerd op documenten die al in het begin van de jaren negentig in beslag zijn genomen bij ETA-verdachten. Uit de documenten zou blijken dat de krant de doelen van ETA zou bevorderen. Een deel van de documenten werd vijf jaar geleden al gebruikt als argument voor de sluiting van de Baskische krant Egin. Nog sterker van een codeletter (de P) waaraan wordt gerefereerd in een van de documenten werd vijf jaar geleden nog gezegd dat die voor Egin staat. Met dezelfde letter zou nu Egunkaria worden bedoeld. De documenten zijn besprekingen van de actualiteiten in de jaren negentig, waaronder het oprichten van Egunkaria. De benoeming van Zubiria als directuer wordt besproken alsmede de mogelijkheid en wenselijkheid dat Otamendi directeur zal worden. Niet blijkt dat ETA iets met die wenselijkheid heeft gedaan. Evenmin wordt aangegeven welke strafrechtelijke activiteiten de afzonderlijke gearresteerden zouden hebben begaan.
De gearresteerden:
Iñaki Uria: Hoofd van de raad van bestuur van Egunkaria. Na 18 maanden op borg vrijgelaten.
Martxelo Otamendi: hoofdredactuer vanEgunkaria. In het verleden leraar en schoolhoofd in Tolosa en werkzaam bij de Baskische televisie. Vrijgelaten op borgtocht.
Juan Mari Torrealdai: Dagelijks bestuur van Egunkaria. Gerespecteerd voor zijn werk voor de Baskischtalige cultuur sinds de jaren zestig. Auteur van vele werken over de Baskische taal.
Pello Zubiria: Uitgever van het Baskischtalige blad Argia. Voormalig uitgever van Egunaria. Sinds kort gestopt met werken in verband met zijn slechte gezondheid.
Luis Goia: filmproducent en lid van de raad van bestuur van Egunkaria.Op borgtocht vrijgelaten.
Fermin Lazkano: Directeur van Plazagunea, een automatiseringsbedrijf ten dienste van de Baskischtalige cultuur. Voormalig dagelijks bestuur van Egunkaria en leraar voor de organisatie voor Baskischtalig volwassenenonderwijs AEK. Op borgtocht vrijgelaten.
Inma Gomila: Voormalig lid van het dagelijks bestuur van Egunkaria. op borgtocht vrijgelaten.
Xabier Alegria: Lid van Udalbiltza, de vereniging van Baskische gemeenteraadsleden. Eerder gevangengenomen in de zaak tegen Egin en Ekin. Nog steeds gevangen.
Xabier Oleaga: Hoofd van externe communicatie van de federatie van Baskische scholen. Voormalig redacteur van Egin, later redacteur van Egunkaria.
Txema Auzmendi: Jezuitisch priester. directeur van de lokale radiozender van Donostia "Radio Popular". Voormalig secretaris van de raad van bestuur van Egunkaria. 300 advocaten ondertekenen een verklaring waarin zij oproepen tot de heropening van Egunkaria. Volgens hen is de sluiting niet legitiem, illegaal, ongrondwettelijk, oneerlijk, willekeurig, disproportioneel en brengt zij ernstige schade toe voor de grote massa van mensen die niets met de onderzochte feiten te maken hebben en die het inkorten van hun rechten en vrijheden niet hoeven te accepteren. Amnesty International roept op tot een snelle opheldering van de feiten waarop de sluiting gebaseerd is. De International Federation of Journalists noemt de sluiting een klap voor de persvrijheid in Baskenland.
Vier redacteuren (Xabier Alegria, Xabier Oleaga, Martxelo Otamendi en Inkai Uria), die gemarteld werden, worden aangeklaagd wegens samenwerking met een gewapende organisatie, omdat "zij verklaringen over foltering hebben gegeven en aanklachten wegens foltering hebben ingediend" en daarmee "de Guardia Civil belasteren". Martxelo Otamendi reageerde onmiddellijk: "Ik zal niet rusten tot de dag dat mijn beulen en de politiek verantwoordelijken voor het gerecht staan. Ik zal niet intrekken wat ik gezegd heb: Ik ben gemarteld. Ik weet dat het niet makkelijk is om dat te bewijzen, want niemand is op klaarlichte dag in de hoofdstraat van Bilbo gemarteld. Maar ik zet door, voor mijn eigen waardigheid en voor de waardigheid van de andere gemartelde mensen". Amnesty International schrijft enkele dagen later een brief aan de minister van Binnenlandse Zaken Angel Acebes, dat juist het aanklagen van gemartelden die geklaagd hebben, de straffeloosheid van beulen instandhoudt en zelfs martelen aanmoedigt. Acebes wil echter ook parlementariërs die de aanklachten wegens foltering geloven, vervolgen wegens 'ondersteuning van ETA'. Daarbij doelt hij vooral op parlementariërs van de Baskische PNV, die ongetwijfeld de volgende organisatie zal zijn die aangepakt gaat worden. Inaki Anasagasti bijvoorbeeld, PNV'er in het Madrileense Congres, zal naar verluidt hiervoor aangeklaagd gaan worden.
De Spaanse rechter Juan del Olmo stelde dat de zes maanden termijn elke keer opnieuw verlengd kan worden. Dit betekent dat Egunkaria hoogstwaarschijnlijk dezelfde weg gaat als de krant en radio 'Egin', die 5 jaar geleden werd gesloten op dezelfde beschuldigingen en na een jaar volledig failliet was. Opvallend is dat de beslissing tot sluiting van Egunkaria is genomen terwijl 1 van de 10 gearresteerde journalisten, Txema Auzmendi, nog steeds niet is verhoord. De rechter gaf aan daar nog steeds geen tijd voor te hebben gehad. De maatregel is binnen de Spaanse wet alleen mogelijk als het dient om ernstige misdaden te voorkomen, maar tot nu toe is er geen enkele aanklacht bewezen, ook niet in de sluitingen van media van de afgelopen 5 jaar. Bovendien stoelen de 'bewijzen' op documenten van ETA, die tien jaar geleden werden gevonden, waarin de organisatie de politieke situatie in de tijd van de oprichting van de krant analyseert. Dat Egunkaria in de eerste vijf jaar geen verklaringen van ETA afdrukte wordt uitgelegd als 'pogingen om de verbanden met ETA te verzwijgen', zo schrijft Del Olmo in een 45 pagina's tellend document. De werknemers van Egunkaria, die sinds de sluiting van hun krant de krant Egunero uitgeven, willen een nieuw dagblad oprichten. Overigens is 'dankzij' de sluiting van Egunkaria de oplage van Egunero ongeveer verachtvoudigd.
Zo'n 200 beroemde sportmensen uit heel Baskenland hielden een persconferentie voor de gesloten deuren van het voormalige kantoor van Egunkaria om hun solidariteit te betuigen. Ze lieten allerlei waardevolle spullen achter, die in een grote veiling om Egunkaria te ondersteunen, verkocht gaan worden. Igor Jauregi, 1 van de 5 topvoetballers van kampioenskandidaat Real Sociedad die aanwezig waren, zei: "Wij willen onze betrokkenheid laten zien en helpen met het nieuwe dagblad". Twee dagen later verzamelden zich tientallen schrijvers, dichters, muzikanten, acteurs enzovoort voor de deuren van het kantoor van Egunkaria in Andoian met hetzelfde doel.
Op 24 maart luisteren 200 mensen in 'El Laboratorio' in Madrid naar de getuigenis van de directeur van Egunkaria, Martxelo Otamendi. Otamendi verteld ook over zijn marteling en maakte zich sterk voor de verdediging van de vrijheid van meningsuiting.
Op 27 maart staan de medewerkers van het verboden Baskische dagblad Egunkaria Martxelo Otamendi, Inaki Uria, Xabier Alegria en Xabier Oleaga voor het Audiencia Nacional in Madrid terecht wegens samenwerking met een gewapende organisatie en belastering. Zij hadden het namelijk gewaagd aangifte te doen van marteling. De 4 verwierpen echter de aanklacht en eisten van rechter Ruiz Polanco dat, zoals het Spaanse recht voorschrijft, eerst hun klachten wegens marteling behandeld moeten worden. Polanco verdaagde de zitting voor enkele dagen wegens onregelmatigheden.
In Genève klaagt het Europese Instituut voor Minderheidstalen bij de mensenrechten-commissie van de Verenigde Naties over de sluiting van het Baskische dagblad Egunkaria. De Spaanse regering wordt hierdoor gedwongen met grondige bewijzen voor de sluiting te komen. Het Instituut gaat ook protesteren bij het Europees Parlement en bij UNESCO. In dezelfde week een historisch ogenblik: voor de eerste keer in de geschiedenis van Baskenland kunnen twee Baskische parlementariërs, Arnaldo Otegi en Joseba Alvarez (de woordvoerder en de verantwoordelijke voor internationale betrekkingen van Batasuna), aan een officiële zitting van de mensenrechtencommissie van de VN deelnemen. Otegi en Alvarez legden de leden van de commissie de details uit van het verbod op Batasuna en de sluiting van Egunkaria.
Het Catalaanse Europarlementslid Joan Vallve heeft geklaagd bij de Europese commissie over de sluiting van Egunkaria en de aanvallen op de vrijheid van meningsuiting in Baskenland. Hij vraagt ook of de commissie wil onderzoeken of wat er in Baskenland is gebeurd wel in overeenstemming is met de uitgangspunten van de Europese Unie.
De redactieleden van Egunkaria krijgen ook hulp van uit Spaanse hoek; de Spaanse federatie van journalistenvakbonden, waar in totaal 1.700 journalisten lid van zijn, veroordeelt het optreden van de Spaanse justitie scherp. "De ideologie die aan de macht is heeft een sterke neiging om media te sluiten die hen niet aanstaat", zo verklaarde Enrice Bastarde, de secretaris- generaal van de federatie.
Ook Fermin Muguruza, voormalig zanger van de Baskische rockbands Kortatu en Negu Gorriak, doet een duit in het zakje voor Egunkaria; op de uitreiking van de Spaanse Music Awards draagt hij zijn prijs op aan alle werknemers van Egunkaria en aan Martxelo Otamendi, die ook aanwezig was. De Spaanse zangers en artiesten maakten allen een anti-oorlogsstatement en namen het Muguruza kwalijk dat hij over Egunkaria begon. Hij riep in een interview ook op tot burgerlijke ongehoorzaamheid om te komen tot een politieke oplossing voor Baskenland. De opbrengst van het nieuwe album van Muguruza, In- komunikazioa, gaat naar de nieuwe krant Egunero en wordt bij de krant te koop aangeboden.
Voor de burgerlijke ongehoorzaamheidcampagne voor Egunkaria hebben inmiddels 600 mensen aangegeven ook vervolgd te willen worden, samen met de journalisten van het gesloten dagblad. "Ik verklaar hierbij te hebben gewerkt voor Egunkaria, met de gearresteerde journalisten en voor de Baskische taal. Ik ben onschuldig, net als de arrestanten, en ik erken jullie valse beschuldigingen niet. Ik heb geschreven voor de krant, ik heb interviews aan de journalisten gegeven, ik heb advertenties gepubliceerd, en als ergste, ik verklaar de Egunkaria gekocht en gelezen te hebben. Dus, zolang de arrestanten niet worden vrijgelaten en de Egunkaria niet wordt heropend, eis ik dat jullie me vervolgen", zo luidt de tekst van de verklaring.
In een interview met de Baskische krant Egunero, de voorlopige opvolger van het Baskisch-talige dagblad Egunkaria, vertelt Javier Salutregi, redacteur van het 5 jaar geleden gesloten dagblad Egin, over de sluiting van Egunkaria. Salutregi zat 4 maanden in de gevangenis, werd vrijgelaten op borgtocht en wacht nog steeds op zijn proces, samen met zo'n 200 anderen die in verband met de Baskische onafhankelijkheidsbeweging zijn gearresteerd. Drie mensen van Egin zitten nog steeds vast, zonder uitzicht op een proces of vrijlating en weten niet hoe ze zichzelf moeten verweren. "Er zijn zeker overeenkomsten tussen de sluiting van Egunkaria en die van Egin, maar de actie tegen Egunkaria kwam zeer onverwacht, terwijl Egin al jaren gecriminaliseerd werd door de Baskische regering," zo verteld Salutregi. Zijn toekomst ziet hij somber in "Met de terugkeer van het fascisme is het woord van de politie dat wij ETA-leden zijn genoeg bewijs, en we hebben geen mogelijkheid om ons te verdedigen". Op 15 mei brengt het Catalaanse Europarlementslid Miquel Mayol de zaak-Egunkaria opnieuw onder de aandacht tijdens een debat over de toetreding van Turkije tot de Europese Unie. Mayol vroeg zich af hoe je van Turkije respect voor democratische en mensenrechten kon eisen die sommige EU- lidstaten, zoals Spanje, zelf niet eens in praktijk brengen. Mayol gebruikte het voorbeeld van de sluiting van Egunkaria. Sinds de sluiting van de krant verschijnt Mayol op iedere zitting van het EP met een exemplaar van Egunkaria onder zijn arm geklemd.
De klachten wegens marteling van Martxelo Otamendi, de hoofdredacteur van het bij voorlopige maatregel gesloten Baskische Dagblad Euskaldunon Egunkaria, worden nu toch onderzocht door de 5e onderzoeksrechtbank in Madrid. Hierin wordt ook eindelijk de verklaring op tape van Otamendi, die hij deed voor de verantwoordelijke rechter Juan del Olmo maar nog steeds niet afgedraaid is, meegenomen. Otamendi gaat uit van "een lange procedure, waarin de Spaanse justitie weinig moeite zal doen om de beulen achter de tralies te krijgen". De openbaarmaking van de beschuldigingen tegen Egunkaria en de in eerste instantie 10 gearresteerde journalisten (3 zitten er nog vast) is uitgesteld, ondanks de wettelijke termijn van 3 maanden die ervoor staat. Het blijft dus onduidelijk wat de officiële aanklacht tegen de krant en de 10 journalisten is. De invallen bij Egunkaria verdedigde Del Olmo op 20 februari met documenten van ETA die nog niemand gezien heeft, die 10 jaar geleden gevonden zouden zijn en waarin Egunkaria werd genoemd.
